Mesleki ve Teknik Eğitim Kapsamında Yaygın Eğitim Kurs Programı Geliştirme Süreci

 Mesleki ve Teknik Eğitim Kapsamında Yaygın Eğitim Kurs Programı Geliştirme Süreci

Giriş

Eğitim insanoğlunun yeryüzünde var olmasından beri vardır. Elbette bu eğitim bugünkü anlamına ve seviyesine gelinceye kadar birçok değişimler yaşamıştır. Bu değişimler bazen başka alanlarda gelişmelere yol açarken bazen de başka alanlardaki gelişmelerden etkilenerek olmuştur (Özmen ve Ekiz, 2013). Toplumlar kendi varlıklarını devam ettirebilmeleri için, gelenek, görenek, örf, adet, inanç, değer vb. gibi kültürel özelliklerini bireylerine aktarmak için çaba sarf ederler (Erden, 1998).  Bu tür kültürel özelliklerin yeni kuşaklara aktarılması eğitim yoluyla sağlanmaktadır.

 Yaygın eğitim “örgün eğitim sistemine hiç girmemiş ya da örgün eğitim sisteminin herhangi bir kademesinde bulunan veya bu kademeden ayrılmış ya da bitirmiş bireylere; ilgi, istek ve yetenekleri doğrultusunda ekonomik, toplumsal ve kültürel gelişmelerini sağlayıcı nitelikte çeşitli süre ve düzeylerde hayat boyu yapılan eğitim, öğretim, üretim, rehberlik ve uygulama etkinliklerinin tümü” şeklinde tanımlanmıştır (Erden, 1998)

Yaygın eğitimi kapsayan eğitim programı, belirlenen ihtiyaçlar doğrultusunda geliştirilen hedefler ve bu hedeflere ulaşmak için hazırlanan içerik, öğrenim süreci ve bu sürecin değerlendirilmesinden oluşan çalışmaların bütünüdür. Eğitim programı eğitim sürecinin çok önemli bir öğesidir. Özellikle günümüzde bilim, teknoloji ve iletişim alanlarındaki baş döndürücü gelişmeler, program geliştirme çalışmalarının sürekli olmasını, araştırma ve geliştirme çalışmalarının kesintisiz yapılmasını gerekli kılmaktadır. Bu süreçte, pek çok soruya cevap aranmaktadır. Ancak, hiç kimseden, bu sorunların tümüne, tek başına cevap vermesi beklenemez. Bu nedenle program geliştirme çalışmalarının bir komisyon aracılığı ile yürütülmesinde yarar görülmektedir (Erişen, 1998).

Yaygın Eğitim Kurs Programı Geliştirme Süreci

Öğretim programlarının amaçları “Hayat boyu öğrenme faaliyetleri doğrultusunda kişisel gelişim taleplerinin karşılanmasının yanı sıra değişen ve gelişen ekonomiye iş gücü duyarlılığının artırılması için kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları ile iş birliği içerisinde kursiyerleri, ilgi, istek ve yeteneklerine uygun olarak üretken, bilinçli, yenilikleri ve gelişmeleri izleyen ve kendini buna göre sürekli geliştiren, iyi insan, iyi vatandaş olarak yetiştirmek, istihdam için gerekli ve ihtiyaç duydukları yeterlikleri kazanmalarına uygun eğitimleri sağlamak; araştıran, geliştiren, değerlendiren, tasarlayan, girişimci bireyler olarak yetiştirmek” tir (MEB, 2018).

Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü, mesleki ve teknik kurs programlarının içeriğine esas olan kaynak Ulusal Meslek Standartları ve meslek analizinde yer alan geçerliliği ispatlanmış işlemlerdir. Program güncelleme sürecinde zaman kazanma adına Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğünün ders programlarının içindeki modüller, kurs programının amaçlarına uygun olduğu sürece değiştirilmeden alınıp programa eklenebilmektedir. Kurs programlarının içeriğinin Mesleki Teknik Eğitim ile benzerlik taşıdığı oranda alınan kurs bitirme belgesinin denkliği mümkün olmaktadır. Ancak Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü’nün hayat boyu öğrenmenin felsefesi ve ihtiyaçlarına uygun olarak hazırladığı bazı programların Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü’nün ders programlarında karşılığı bulunmamaktadır. Bu programlar kimi zaman geleneksel el sanatları ile ilgili olduğu gibi kimi zaman da yöresel, ekonomik faaliyetlerde gereksinim duyulan yöreye has ürünlerle ilgilidir.

Mesleki ve Teknik Kurs Programları alan uzmanları ve program geliştirme konusunda deneyimli kişilerden oluşan komisyonlar marifetiyle oluşturulmaktadır. Bu komisyonlar İl Milli Eğitim Müdürlükleri bünyesindeki Hayat Boyu Öğrenme Şubesi koordinasyonunda Bakanlıkça gerekli görüldüğünde belirlenen tarihlerde çalıştaylar düzenlenerek toplanmaktadır.

Mesleki ve Teknik Kurs Programları

Mesleki ve Teknik Eğitim kurs programları dört bileşenden oluşmaktadır. Bunlar;

  1. Yeterlik Tablosu
  2. İşlem Analiz Formu
  3. Modül Bilgi Sayfası
  4. Çerçeve Öğretim Programı

Bu belgeler kurs programı geliştirme aşamalarına ve tekniğine uygun olarak sırayla hazırlanır. Bu yazıda, öncelikle bu belgelerin özellikleri ve nasıl oluşturulduğu incelenecektir.

1. Yeterlik Tablosu Hazırlama

  1. Programın yeterliklerine kaynaklık eden Ulusal meslek standartları, meslek analizleri ve referans alınacak ulusal ve uluslar arası dokümanlar incelenir.
  2. UMS ya da meslek analizinde yer alan geçerliliği ispatlanmış işlemler temel ve basit olma, karmaşıklık durumu, sıklık ve tekrarlama oranları ve eğitim verilecek hedef grubun özellikleri dikkate alınarak sınıflanır.
  3. UMS veya meslek analizinden program yapısı göz önüne alınarak seçilen işlemler kapsamlarına göre gerektiğinde birden fazla işlem olarak da ifade edilebilir. İşlemlerin kapsamı veya büyüklüğü 2 ila 8 ders saati arasında öğretilebilecek büyüklükte olması gereklidir.
  4. UMS ya da meslek analizinde yer almayan fakat çalışma grubu tarafından gerekli olduğu, diğer işlemlerle ilişkili ve onları destekleyen işlemler olduğu konusunda mutabık olunan işlemler belirlenerek tabloya yerleştirilebilir.
  5. Genellikle beraber yapılan veya birbirini tamamlayan işlemler gruplandırılır. İşlemler gruplandırılırken işlemlerin yapılış sırası, gerekli bilgi tabanı, araç gereçteki ortaklık, ortaya çıkacak ürün ya da hizmetin özelliği ve öğretim için gerekli süre dikkate alınmalıdır.
  6. Ortaya çıkan ürün, hizmet ve süreç dikkate alınarak işlemlerin tamamını (grubu) temsil eden, açıklayıcı sözcük, konu-nesne-araç gereç ve yüklemden oluşan yeterlik ifadesi yazılır.
  7. Yeterlikler temel-üst, basit-karmaşık olma, ortaya çıkan ürün hizmet, gerekli bilgi tabanı, işlemlerin öğretilebilmesi için gerekli eğitim ortamı, eğitim alacak grubun özellikleri ve yeterlikleri kazandırma süreleri dikkate alınarak gruplandırılır. Daha sonra bu gruplamanın tamamını temsil eden ve meslek standardı/analizi ile uyumlu görev ifadesi yazılır.

2. İşlem Analiz Formu Hazırlama

İşlem analiz formu, yeterlik tablosundaki işlemlerin standartlara uygun olarak gerçekleştirilmesi için gerekli olan bilgi, beceri ve tavır ifadelerden oluşur. İşlem analiz formu ayrıca, işlemin yapılabilmesi için gerekli ortam, araç gereç, işlemin standardı, mesleğin adı, modülü ve işlemin adını da kapsar.

  1. İşlem için gerekli araç gereç, ortam ve donanım formun ilgili bölümüne yazılır.
  2. İşlemin standardı ve kabul kriteri İşlemin Standardı bölümüne yazılır.
  3. Bireyin işlemi anlama ve başarılı olarak yapabilmesi için sahip olması gereken bilişsel alanla ilgili hedefler bilgi ifadesi olarak yazılır.
  4. Bilgi ifadeleri ölçülebilir ve gözlemlenebilir bir yüklemle bitmelidir.
  5. Bir işlemi tamamlayabilmek için yapılması gereken davranışlar beceri ifadesi olarak yazılır. Beceri ifadeleri mutlakla işlemle ilgili, ölçülebilir ve gözlemlenebilir olmalıdır.
  6. İşlem için bireyin sergilemesi gereken tutum tavırlar işlem analiz formunun tavır bölümüne yazılır. İşlemin standarda göre gerçekleşmesi için bireyin sahip olması gereken alışkanlıklar, hassasiyetler, alması gereken güvenlik tedbirleri ve uyması gereken kurallar gibi duyuşsal özellikler burada belirtilir.
  7. İşlemin süresi yazılırken, kazandırılacak bilgi ve beceriler ile eğitim verilecek grubun düzeyi göz önüne alınarak en uygun süre belirlenir.

Açıklama bölümüne ise, programın uygulayıcısına yöntem, araç gereç ve ortamla veya işlemin özelliğine göre öneri ve uyarılar yazılır.

3. Modül Bilgi Sayfası Oluşturma

Yeterlik tablosundaki her işlem (Yeterlik) grubu için bir modül bilgi sayfası hazırlanır. Modül bilgi sayfası, her bir yeterlik için hazırlanmış işlem analiz formundaki bilgi ve beceri ifadeleri alınıp, işlem analiz formundaki araç gereç ortam, işlemin standardı ve tavır da dikkate alınarak başarım ölçütleri oluşturulur.

  1. Modülün adı yeterlik tablosunda belirtildiği gibidir.
  2. Modül içindeki her bir işlemin süresi toplanarak modülün süresi hesaplanır.
  3. Öğrenme kazanımları belirlendikten sonra bu kazanımları temsil eden bir amaç yazılır.
  4. Modülün öğretimi için daha önceden başarması gereken modüller varsa ön koşul olarak belirtilir.
  5. Öğrenme kazanımları, yeterlik tablosundaki işlemlere, işlem analiz formundaki, işlemin standardı ve gerekiyorsa araç gereç de belirtilerek yazılır. Kazanım ifadeleri ölçülebilir ve gözlemlenebilir olmalıdır.
  6. Başarım ölçütleri hazırlanırken, işlem analiz formundaki bilgi beceri ifadelerinden yararlanılır.
  7. Modülün uygulanması ile ilgili açıklamalar yazılırken uygulama sırasında oluşacak her türlü soru ve soruna karşılık verecek açıklamalar yer alır. Modülün öğretilmesi sırasında başvurulacak öğretim yöntem ve teknikleri ve dikkat edilecek noktalara açıklık getirilir.
  8. Modülün ölçme ve değerlendirmesi bölümüne hedeflenen kazanımların ölçülmesinde kullanılacak ölçme araç ve yöntemlerine ilişkin açıklamalar ve değerlendirme kriterleri yazılmalıdır.
  • Çerçeve Öğretim Programı Oluşturma
  1. ISCED, İSCO gibi sınıflamalar ile meslek standartları, meslek analizleri vb. belgeler referans alınarak eğitimi verilecek meslekleri ve meslek alanını temsil eden program adı yazılır.
  2. Program tasarlanırken ya da hazırlanırken yararlanılan/esas alınan ulusal ya da uluslararası onaylanmış referans dokümanları (UMS, YB, ISCED, ISCO vb. ) yazılır. Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğünün mesleki ve teknik kurs programlarında aşağıdaki maddeler standarttır. 
  3. 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu,
  4. 10 Temmuz 2018 Tarihli ve 30474 Sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi,
  5. 11.04.2018 tarihli ve 30388 sayılı Resmî Gazete’ de Yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliği, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 20.04.2016 tarihli ve 19 sayılı kararı ile kabul edilen, Yaygın Eğitim Kurumları Çerçeve Kurs Programı,
  6. Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik,
  7.  
  8.  
  9.  
  10.  
  11.  
  12. Kursa kabul edilecek kursiyerlerin sahip olması gereken nitelikler tanımlanarak programın giriş koşulları yazılır.
  13. Eğitimcilerin nitelikleri, programın özelliğine göre Talim ve Terbiye Kurulunca yayınlanan “Öğretmenlik Alanları, Atama ve Ders Okutma Esasları”, “Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliği” ve “Halk Eğitimi Faaliyetlerinin Uygulanmasına Dair Yönerge” kapsamında belirlenir. Usta öğreticilerin nitelikleri ise ilgili mevzuata göre tanımlanarak yazılır.
  14. Programın amaçlarına kurs bitiminde kursiyerlerin kazanmaları beklenen bilgi, beceri ve tutumları kapsayan genel ifade/ifadeler yazılır.
  15. Programın uygulanmasıyla ilgili açıklamalara program hedeflerine uygun olarak eğitim uygulamalarının sağlıklı ve verimli gerçekleşebilmesi için eğitim uygulamaları ile kurs programının tanıtımı, ortam/ortamlar, öğretim yöntem ve teknikleri vb. ilişkin açıklamalar yazılır.
  16. Programın kredisi, Talim ve Terbiye Kurulunun 29.11.2013 tarihli ve 135 sayılı Kararı ile Kabul edilen “Mesleki ve Teknik Eğitimde Kredilendirme Esasları” doğrultusunda yapılarak yazılır.
  17. Program süresi kurs programını oluşturan modüllerin süreleri toplanarak yazılır. Programın içeriği, oluşturulacak kurs modülleri ve zaman tablosuna, modül bilgi sayfalarından yararlanılarak, modülün amacına uygun kazanım yazılır, modüldeki öğrenme kazanımları ise aynen alınarak yazılır.
  18. Ölçme ve değerlendirme ile ilgili esasları yazılırken, ölçme ve değerlendirme faaliyetleri kursun amaçları ve kazanımları ile uyumlu olmalıdır. Kursun hangi aşamalarında gerçekleştirileceği belirtilmelidir. Hangi yöntem, teknik ve araçların kullanılacağı belirtilmelidir. Başarım ölçütleri bilgi, beceri ve yeterlikler bazında açıklanmalıdır. Not verme/puanlamanın nasıl yapılacağı belirtilmelidir.
  19. Kurs programını uygularken kullanılacak araç gereçlerin listesi yazılacaktır. Kaynak ders kitaplarının bulunmaması durumunda öğretmen/öğretici tarafından hazırlanan ders notlarından yararlanılabileceği belirtilmelidir.
  20. Yaygın eğitim kursunun sonunda verilecek belge, sertifika, not döküm çizelgesi, Europass Sertifika Eki vb. konulara ait açıklamalara yer verilir.

Sonuç

Yaygın Eğitim Mesleki ve Teknik Kurs Programlarında tanımlanan bilgi beceri ifadeleri bir işlemin gerçekleştirilmesine yönelik tarif veya işlem basamakları değil, işlemin belli aşamalarında istenilen becerinin kazanılması ve bunun ölçülmesine yöneliktir. Çünkü bu işlemin yapılmasıyla kazanılan becerinin sadece bu işlem için geçerli olması değil başka programlara veya derslere transfer edilebilecek nitelikte olması gerekir. Mesleki ve Teknik Kurs Programlarında modüler sistemin seçilmiş olmasında bilgi ve becerinin başka alanlara transfer edilmek üzere belli standartlarda oluşturulmuş olması rol oynamıştır. Bu standartlar öncelikle (UMS) Ulusal Meslek Standartları, (TYÇ) Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi ve (AYÇ) Avrupa Yeterlilikler Çerçevesidir. Türkiye’de ve Dünyada öğrenci ve işgücü hareketliliği alınan eğitimlerin tanınırlığını ve denkliğini zorunlu kılmıştır. Bu nedenle alınan eğitimlerin ilgili ülkelerce kabul edilmiş standartlarda olması bireylerin eğitimlerinin akreditasyonu ve benzer eğitimleri tekrarlamamaları açısından büyük önem taşımaktadır.

Yaygın Eğitim Mesleki ve Teknik Kurs Programlarının içeriği belirlenirken bireylerin ihtiyaç ve istekleri de dikkate alındığı için, kurs süresi, yeri ve zamanındaki esneklik, modüllerin oluşturulmasında veya seçiminde de önemli bir avantaj olarak ortaya çıkmakta ve bu yönüyle de kurslara olan ilgiyi canlı tutabilmektedir.

Kaynakça

Erden, M. (1998). Eğitimde program değerlendirme. Ankara: Anı Yayıncılık.

Erişen, Y. (1998). Program geliştirme modülleri üzerine bir inceleme. https://www.pegem.net/dosyalar/dokuman/109011-20120211141216-erisen.pdf  adresinden 05.05.2021 tarihinde erişilmiştir.

MEB (2018). Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliği. https://hbogm.meb.gov.tr/www/hayat-boyu-ogrenme-kurumlari-yonetmeligi/icerik/791  adresinden 05.05.2021 tarihinde erişilmiştir.

Özmen, H. ve Ekiz, D. (2013). Eğitim bilimlerine giriş. Ankara: Pegem Akademi

Mehmet Ali CEYHAN1 – Zümrüt GÜRMAN2

1 Öğretmen, Millî Eğitim Bakanlığı, Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü, Ankara/Türkiye

 Email: mimaliceyhan@gmail.com                            :  0000-0003-1407-4804

2 Öğretmen. Millî Eğitim Bakanlığı, Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü, Ankara/Türkiye

 Email: zgurman@gmail.com                                     :  0000-0001-6168-1477

Editör

Editör

İlginizi Çekebilir

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir