Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Üzerine Yapılmış Çalışmalara Toplu Bir Bakış

 Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Üzerine Yapılmış Çalışmalara Toplu Bir Bakış

Schüler im Unterricht hören dem Lehrer an der Tafel zu

Arş. Gör. Mine Koyuncu Şahin                    Doç. Dr. Aysel Esen ÇOBAN

Hacettepe Üniversitesi Okul Öncesi Eğitimi ABD

Giriş

Toplumsal cinsiyet, biyolojik cinsiyetten farklı olarak, toplum tarafından algılanan kadınlık ve erkeklik kavramlarına yönelik bir tanımlamadır. Kadınlara ve erkeklere yüklenen roller toplumdan topluma veya kültürden kültüre değişim gösterebilmektedir. Bu değişimin sonucu olarak toplumsal cinsiyet eşitliği kavramı doğmuştur. Toplumsal cinsiyet eşitliği, bir toplumda kadınların ve erkeklerin üstlendikleri rollerde eşit dağılımı, kadın ve erkeğe verilen değerin eşit şekilde olmasını temsil etmektedir. Toplumların gelişmişlik seviyesi yükseldikçe kadına verilen değerde de artış meydana gelmiş, ataerkil toplum yapısının getirilerinden biri olan kadını arka plana itme ve küçük görme davranışlarının toplumları ileriye götürmeyeceği kanaati yaygınlaşmaya başlamıştır. Kadının ikinci plana itilmesi, toplumda erkek kadar söz sahibi olmaması aynı zamanda insan haklarına aykırı bir durum olarak değerlendirilmektedir. Yine de her toplumda kadına ve erkeğe yüklenen bazı roller söz konusudur. Bu roller, toplumsal cinsiyet rolleri olarak tanımlanmaktadır.

Toplumsal cinsiyet kalıp yargıları ise, kısaca toplumun bir grup olarak kadınlardan ve erkeklerden göstermelerini beklediği davranış ve özellikler olarak tanımlanabilir. Toplumsal cinsiyet rolleri de, bu kalıp yargılar yoluyla üretilmekte, pekiştirilmekte ve aktarılmaktadır (Dökmen, 2014; Öngen ve Aytaç, 2013; Zeyneloğlu, 2008). Toplumun tüm kurumları, toplumsal cinsiyet rollerini tekrar ve tekrar üreterek bu rollerin pekiştirilmesini sağlamaktadır. Okul, aile ve iş yaşantısında bu rollerin sürekliliği, bireylerin onları daha çok benimsemesine neden olmaktadır. Örneğin ev işlerinden sadece kadınların sorumlu olduğunun düşünülmesi, mühendislik mesleğinin sadece erkeklerin yapabileceği bir meslek olarak algılanması ya da okul öncesi öğretmenliğinin veya hemşireliğin sadece kadınlara özgü meslekler olarak görülmesi bu kalıp yargıların pekiştirilmiş halleridir. Oysaki toplumsal cinsiyet eşitliğine dayanan bir düzende bu tip kalıp yargıların yer alması çağdaş ve demokratik tutumun ve bakış açısının oluşmasına engel olmaktadır. Tezer Asan’a (2010) göre cinsiyetçi kültürün yansımaları ve egemen ideolojinin kendi varlığını koruyup kendini yeniden ürettiği bir alan olma özelliği taşıyan eğitim kurumlarında, sosyalleşme süreci içinde bireylere verilen her türlü kalıp yargı, cinsiyetçiliğin meşru ve doğru kabul edilip yeniden üretilmesine hizmet edecektir. Kendi varlığını ve içinde yaşadığı sosyal yapılanmayı, kültürü benimseyen çocuklara verilecek her cinsiyetçi değer daha uzun yıllar o ülkenin kültüründe cinsiyetçiliğin diri ve canlı tutulacağını, cinsler arası eşitsizlik ve dengesizliğin devam etmesine neden olur.

Toplumsal yaşamın her alanında toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı bir düzen kurulabilmesinde en önemli rollerden biri ailelere ve okullara düşmektedir. Çocuklar evde ebeveynlerini ve okulda öğretmenlerini taklit ederek davranışlarını biçimlendirirler (Bayramoğlu, 2015; Tok, 2001). Bu nedenle ister evde ister okulda olsun çocuklara verilen eğitimin her türlüsünün toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı bir toplum düzeni oluşturmada önemli olduğu ortaya çıkmaktadır. Öncelikle eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak bu nedenle önemli görülmektedir. Böylece eğitimin en önemli mimarları olan öğretmenlere bu konuda büyük görevler düşmektedir. Çünkü öğretmenler, yeri geldiğinde çocuklarla birlikte aileyi de eğiten kişiler konumundadırlar.

Öğretmenlerin hem günlük hayatlarında hem de sınıftaki uygulamalarında eşitlikçi bir yaklaşım içinde bulunmaları ve çocuklara yaklaşımlarının cinsiyet temelli olmaması önemlidir. Örneğin okul öncesi eğitim kurumlarında kız ve erkek çocuklarına sınıf içindeki uygulamalarda eşit söz hakkı vermeme, erkeklere yaramaz, hareketli vb., kızlara ise duygusal, ağlamaklı vb. gibi yakıştırmalarda bulunmak çocuklarda toplumsal cinsiyet eşitliğine dair erken dönemde olumsuz algılar oluşturabilmektedir. Öğretmenlerin çocukları oyuncaklara ve öğrenme merkezlerine yönlendirmede cinsiyet temelli müdahalelerde bulunmaları; erkek çocukların bebeklerle, kız çocuklarının da blok, kamyon vb. oyuncaklarla oynamasını yadırgamaları çocukların cinsiyetçi yargı kalıplarını öğrenmelerine neden olabilmektedir. Bu nedenle öğretmenlerin toplumsal cinsiyet eşitliğine inanmaları ve doğru bir tutum sergilemeleri, çocukların toplumsal cinsiyet rollerine, algılarına ve eşitlik anlayışlarına olumlu etki edeceği düşünülmektedir (Koyuncu Şahin, Çoban ve Korkmaz, 2018).

Ülkemizde toplumsal cinsiyet eşitliğiyle ilgili son yıllarda ilerleme kaydedilmiş olsa da Türk eğitim sisteminde bu konuda hâlâ eksiklikler söz konusudur. Türkiye’de 2016-2017 öğretim yılı verilerine göre; okul öncesi eğitimde görev yapan 77.109 öğretmenin %94,2’si (72.680), ilkokul düzeyinde görev yapan 292.878 öğretmenin %61,1’i (179.036), ortaokul düzeyinde görev yapan 324.350 öğretmenin %56,5’i (183.431), ortaöğretimde görev yapan 333.040 öğretmenin %49,1’i (163.661) kadınlardan oluşmaktadır. Bu sonuçlar Türkiye’de öğretmenlik mesleğinin daha çok kadına atfedildiğini göstermektedir.

MEB Strateji Geliştirme Başkanlığının Ocak 2018 verilerine göre MEB bünyesinde merkez teşkilatında görevli ve/veya kadrolu statüde görev yapan 1.342 yöneticinin yalnızca 520’si (%38,75) kadındır. 81 İl Millî Eğitim Müdürünün 2’si (%2,47), 815 İlçe Millî Eğitim Müdürünün sadece 8’i (%0,98) kadındır (Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü, 2018). Bu durum yöneticilik gibi pozisyonlarda kadınların daha geri planda kaldığını göstermektedir.

Yükseköğretimde öğrenim gören kadın öğrenci sayısı eğitim bilimleri, sağlık ve el sanatları alanlarında fazlayken, mühendislik, mimarlık ve inşaat ile veterinerlik gibi alanlarda da oldukça azdır (Yüksek Öğretim Kurumu, 2018). Öğretmen yetiştirmeyi de kapsayan eğitim bilimlerindeki kadın oranı, eşitsizlik sorununun öğretmen yetiştirme alanında da devam ettiğini göstermektedir. Bu durum erkeklerin eğitim sektöründe daha az yer almasına neden olurken; kadınların ise diğer sektörlerde yer bulamamasına neden olmaktadır. 2017-2018 öğrenim yılındaki istatistiklere bakıldığında ön lisans ve lisans düzeyindeki kadın öğrenci sayısı (3.293.690), erkek öğrencilerin sayısına (3.716.908) göre azdır. Aynı şekilde yüksek lisans ve doktora programlarında da kadın öğrencilerin sayısının (219.379), erkek öğrencilere (330.394) göre az olduğu göze çarpmaktadır. Bu durum kadınların lisans ve lisansüstü eğitim hayatında erkeklere göre daha az yer aldığını ya da kadınlara eğitim sisteminde daha az yer verildiğini göstermektedir (YÖK, 2018).

Toplumsal cinsiyet kavramıyla ilgili olarak Türkiye’de son yıllarda yapılan çalışmalarda artış söz konusudur. Özellikle eğitim sistemimizdeki bu konudaki eksikliklerimizi ortaya çıkaran ve bu eksiklikleri tamamlama yolunda birer adım olarak görülen çalışmalar ve projeler yer almaktadır (Adana vd., 2011; Arıcı, 2011; Dinç ve Çalışkan, 2016; Erden, 2009; Esen, 2013a; Esen, 2013b; Esen, Siyez, Soylu ve Demirgürz, 2017; Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Geliştirilmesi Projesi, 2016; Koyuncu Şahin, Çoban ve Korkmaz, 2018; Özcan, 2012; Özpulat, 2016; Seçgin ve Tural, 2011; Sis Çelik, Pasinlioğlu, Tan ve Koyuncu, 2013; Tan, 2006; Vefikuluçay, Zeyneloğlu, Eroğlu ve Taşkın, 2007).

Eğitimde cinsiyet ayrımcılığı, toplumsal cinsiyet rolleri ve eşitliğiyle ilgili yapılmış çalışmaların daha detaylı incelenmesinin,  toplumsal cinsiyete duyarlı eğitim uygulamalarının yaygınlaştırılması ve bu alanda çalışacak araştırmacılara yol göstermesi açısından yararlı olacağı düşünülmektedir. Ayrıca Anne baba ve öğretmenlerle ilgili yapılacak araştırmalar ve yeni eğitim programlarının hazırlanmasına yardımcı olacaktır. Bu nedenle bu araştırmanın amacını, eğitimde toplumsal cinsiyet kavramına yönelik yapılmış araştırmaların detaylı olarak incelenmesi oluşturmaktadır.

Yöntem

Araştırmanın Modeli

Bu araştırma, Türkiye’de eğitim alanında yapılmış toplumsal cinsiyet kavramını ve onunla ilgili diğer kavramları (cinsiyet rolleri, cinsiyet algıları, cinsiyet rol kalıpları, toplumsal cinsiyet eşitliği) ele alan çalışmaları inceleyen betimsel bir çalışma olup; tarama modelinde yapılmıştır (Büyüköztürk, Kılıç Çakmak, Erkan Akgün, Karadeniz ve Demirel, 2018).

Örneklem

Bu çalışmada yer alan araştırmalar aşağıda yer alan ölçütler kullanılarak belirlenmiştir.

  1. Araştırmanın örneklem grubunun Türkiye’den seçilmiş olması.
  2. Eğitimle ilgili bir alanda toplumsal cinsiyet temasını ele almış olması.
  3. Araştırmanın ulusal ya da uluslararası bilimsel hakemli bir dergide yayınlanmış olması.
  4. Nitel ya da nicel herhangi bir istatistiksel yöntem kullanılmış olması.

Google akademik, Ulakbim ve Hacettepe Üniversitesi elektronik veri tabanları kullanılarak “eğitimde cinsiyet”, “cinsiyet rolleri”, “toplumsal cinsiyet” ve “toplumsal cinsiyet eşitliği” anahtar kelimeleri taratılmıştır. Yukarıda belirtilen ölçütler dikkate alınarak toplam 54 araştırma çalışmaya dahil edilmiştir.

Verilerin Toplanması ve Analizi

Araştırmada yer alacak çalışmalara karar verebilmek için tarama sürecinde hangi veri tabanlarının ve anahtar kelimelerin kullanılacağına her iki araştırmacı fikir birliği yapmıştır. Ve eğitim alanında yer almayan toplumsal cinsiyet araştırmaları çalışmaya dahil edilmemiştir. Verilerin analizinde doküman analizi kullanılmıştır. Bu yolla, araştırma örneklemini oluşturan araştırmalar yıl, yöntem, yapıldıkları örneklem grubu ve konularına göre ayrılarak çözümlenmiştir. Doküman analizi araştırmanın hedeflerine yönelik verilere ulaşmada dokümanların incelenmesi ile yapılmaktadır (Çepni, 2010).

Bulgular ve Tartışma

Örnekleme Dahil Edilen Araştırmaların Yıllara Göre Dağılımı

   Tablo 1. Araştırmaların Yıllara Göre Dağılımı

Yıllar Araştırma Sayısı
1991 2
2005 1
2007 2
2008 3
2009 1
2010 1
2011 4
2012 2
2013 7
2014 5
2015 5
2016 6
2017 12
2018 3
Toplam 54

Tablo 1’de görüldüğü üzere 1990’lı yıllarda toplumsal cinsiyet konusuyla ilgili eğitim alanında yapılmış çalışma sayısı yok denecek kadar az iken; 2005 yılından itibaren artan bir ivme ile bu tür çalışmalar hız kazanmıştır. Özellikle 2017 yılında çalışmalar en yüksek sayıya ulaşmıştır. Bu durum son yıllarda ETCEP gibi projelerin yaygınlaşmış olması, bu konuya yönelik bir duyarlılığın gelişmeye başladığının bir göstergesi olabilir. Ancak 2018 yılında bu konuda yapılan çalışmaların azlığı, bu konu ile ilgili gidilecek çok yol varken, araştırmacıların bu konuyu neden çalışmak istemediklerini pek anlamlı kılmamaktadır.  

Örneklem Grubu Aileler olan Araştırmalar

İlgili alanyazın tarandığında toplumsal cinsiyet konusunda eğitim alanında ailelerle yapılmış tek bir araştırmaya rastlanmıştır.

Tablo 2. Örneklem grubu “aileler” olan çalışmalar

Yıllar Araştırmacı Araştırmanın Adı Yöntem
2016 Yağan Güder, S. ve Güler Yıldız, T. Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Toplumsal Cinsiyet Algılarında Ailenin Rolü Nitel Araştırma Durum Çalışması Gözlem/görüşme Etkinlikler yoluyla veri toplama

Yağan Güder ve Güler Yıldız’ın (2016) nitel yöntemi benimseyerek yaptıkları çalışmalarında okul öncesi dönemindeki çocukların toplumsal cinsiyet algılarına ailelerinin nasıl etki ettikleri araştırılmıştır. Çocuklar ve ailelerinden görüşmeler, gözlem ve etkinlikler yoluyla veri toplanmıştır. Araştırmaya göre, çocukların kadına ve erkeğe ilişkin kalıp yargılarında annelerinin ev hanımı olması, annelerin şiddete maruz kalması ve çocukların buna tanık olması, ev içindeki sorumlulukların üstlenilmesinde geleneksel modelin benimsenmesi gibi faktörlerin etkili olduğu tespit edilmiştir. Ebeveynlerinden her ikisi de evde sorumluluk alan çocukların, babası ev işlerinde sorumluluk almayan çocuklara göre daha az kalıp yargıya sahip oldukları belirlenmiştir. Annelerin çalışma durumları ise bu konuda etkili olmamıştır. Baba baskısına sahip olmayan, farklı cinsiyetten kardeşe ve karşı cinsiyete özgü oyuncağa sahip olan çocukların oyun ve oyuncak tercihlerinde diğerlerine göre daha az kalıp yargılara sahip oldukları belirlenmiştir. Bu çalışma toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının oluşmasında anne baba rolleri ve tutumlarının önemli olduğunu göstermektedir.

Örneklem Grubu Akademisyenler olan Araştırmalar

İlgili alanyazın tarandığında toplumsal cinsiyet konusunda akademisyenlerle çalışılan iki araştırma tespit edilmiştir.

Tablo 3. Örneklem grubunda “akademisyenler” olan çalışmalar

Yıllar Araştırmacı Araştırmanın Adı Yöntem
2015 Öztan, E. ve Doğan S. N. Akademinin Cinsiyeti: Yıldız Teknik Üniversitesi Örneği Üzerinden Üniversite ve Toplumsal Cinsiyet Nicel ve Nitel Yöntem Tarama Çalışması Anket Görüşme
2018 Yıldırım, İ. E., Ergüt, Ö. ve Camkıran, C. Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Konusundaki Farkındalığın Belirlenmesine Yönelik Akademisyenler Üzerine Bir Araştırma Nicel Yöntem Tarama Çalışması Anket

Tablo 3’e göre Öztan ve Doğan (2015) ve Yıldırım, Ergüt ve Camkıran (2018) akademik hayatta toplumsal cinsiyet eşitliğinin ne derece yer aldığını araştırmışlardır. Kadın akademisyenlerin özellikle yönetici kadrolarında erkeklere göre daha az yer aldığı ortaya çıkmıştır. Ayrıca toplumsal cinsiyet eşitliğine dair farkındalığın akademisyenlerin arasında bile yaygın olmadığı belirlenmiştir. Ancak yine de bu konuda kadınların farkındalığı erkeklere göre daha fazla olduğu tespit edilmiştir.

Örneklem Grubu Ders Kitapları olan Araştırmalar

İlgili alanyazın taramasında toplumsal cinsiyet konusunda ders kitaplarını inceleyen yedi araştırma tespit edilmiştir.

Tablo 4. Örneklem grubunda “ders kitapları” bulunan çalışmalar

Yıllar Araştırmacı Araştırmanın Adı Yöntem
2008 Gümüşoğlu, F. Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Nitel yöntem Tarama Çalışması
2010 Tezer Asan, H. Ders Kitaplarında Cinsiyetçilik ve Öğretmenlerin Cinsiyetçilik Algılarının Saptanması Nicel ve Nitel Yöntem Tarama Çalışması Betimsel nitelikte içerik çözümlemesi Anket tekniği
2011 Kırbaşoğlu Kılıç, L. ve Eyüp, B. İlköğretim Türkçe Ders Kitaplarında Ortaya Çıkan Toplumsal Cinsiyet Rolleri Üzerine Bir İnceleme Nitel Yöntem İçerik analizi
2014 Yaylı, D. ve Çınar Kitiş, E. Ortaokul Türkçe Ders Kitapları Görsellerinde Toplumsal Cinsiyet Nitel Yöntem Betimsel Doküman incelemesi İçerik analizi  
2014 Kalaycı, H. ve Hayırsever, H. Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Bağlamında Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi Ders Kitabına Yönelik Bir İnceleme ve Bu Konuya İlişkin Öğrenci Algılarının Belirlenmesi Nicel ve nitel Yöntem Betimsel
2016 Ünlü Çetin, Ş. Okul Öncesi Eğitim Programı ile Bütünleştirilmiş Aile Destek Eğitim Rehberi’nde (OBADER) Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Vurgusunun Baba Katılımı Özelinde İncelenmesi Nitel Yöntem Doküman Analizi
2017 Balcı, E. ve Sel, B. İlkokul Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Çocuk Edebiyatı Ürünlerinde Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğine İlişkin Bir Araştırma Nitel Yöntem Doküman Analizi

Tablo 4’e göre örneklem grubunda ders kitaplarının bulunduğu araştırmaların hemen hemen hepsinde nitel yöntem kullanılmıştır. Yalnızca iki araştırmada nicel ve nitel yöntem birlikte kullanılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucu (Gümüşoğlu, 2008; Kalaycı ve Hayırsever, 2014; Kırbaşoğlu Kılıç ve Eyüp, 2014; Tezer Asan, 2011; Ünlü Çetin, 2016; Yaylı ve Çınar Kitiş, 2014) Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan ders kitaplarında ve eğitim programları kitapçıklarında toplumsal cinsiyet eşitliği vurgusunun yeterince yer almadığı ortaya çıkmıştır. Özellikle ilköğretim ve ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan görsellerin ve içeriklerin geleneksel cinsiyet rollerini pekiştirdiği; cinsiyetler arası eşitliği desteklemediği yönünde vurgular mevcuttur. Aynı şekilde okul öncesi eğitim programı ile bütünleştirilmiş aile destek rehberinde toplumsal cinsiyet eşitliği baba figürü açısından incelenmiş ve baba katılımına bu açıdan yeterince yer verilmediği ortaya koyulmuştur.

Örneklem Grubu Okul Yöneticileri Olan Çalışmalar

İlgili alanyazın taramasında toplumsal cinsiyet konusunda okul yöneticilerinin görüşlerini inceleyen bir tane araştırma tespit edilmiştir.

Tablo 5. Örneklem grubunda “okul yöneticileri” bulunan çalışmalar

Yıllar Araştırmacı Araştırmanın Adı Yöntem
2008 Can, N. Okul Yöneticilerinin Yönetimde Cinsiyet Faktörüne İlişkin Görüşleri Nitel Yöntem Görüşme

            Can (2008) nitel yöntem kullanarak yaptığı araştırmasında, yönetimde cinsiyet faktörünü değerlendirmeleri için okul yöneticilerinin görüşlerini almıştır. Çalışmasına 40’ı kadın olmak üzere toplam 115 eğitim personeli katılmıştır. Yöneticilere göre, yönetimde cinsiyet faktörü önemli bulunmamıştır. Yöneticiler, yöneticinin kadın ya da erkek olmasını herhangi bir sorun olarak görmemektedirler. Onlar için önemli olan, yapılması gereken yöneticilik davranışlarıdır. Bu davranışlar ise anlayışlı olma, objektif ve adil olma, insan ilişkilerine, katılıma önem verme, vizyoner yöneticilik ve düşüncelerini çevresiyle paylaşmadır. Türk eğitim sisteminde kadın yöneticiler için yasal bir engel bulunmamasına rağmen kadın yöneticilerin sayıları oldukça azdır. Yöneticiler bu durumu, geleneksel, sosyal ve kültürel yapıya bağlamışlardır. Kadınlar psikolojik, sosyolojik ve örgütsel nedenlerle sosyal, sanatsal ve sağlıkla ilgili mesleklere yönelmişlerdir. Araştırma sonucunda Türkiye’de kadın yöneticilerin sayısının artması için, kadınların yöneticiliğe yükselme durumlarını engelleyen faktörlerin ortadan kaldırılmasına yönelik politikaların artırılmasına dair önerilerde bulunulmuştur.

Örneklem Grubu Öğrenciler Olan Çalışmalar

İlgili alanyazın taramasında toplumsal cinsiyet konusunda öğrencilerle çalışılan 34 araştırma tespit edilmiştir.

Tablo 6. Örneklem grubunda “Öğrenciler” bulunan çalışmalar

Öğrenci Grubu Yıllar Araştırmacı Araştırmanın Adı Yöntem
            Okul Öncesi 2016 Yağan Güder, S. ve Güler Yıldız, T. Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Toplumsal Cinsiyet Algılarında Ailenin Rolü Nitel Yöntem Durum Çalışması Gözlem/Görüşme Etkinlikler yoluyla veri toplama
2016 Yağan Güder, S. ve Alabay, E. 3-6 Yaş Arasındaki Çocukların Oyuncak Tercihlerinin Toplumsal Cinsiyet Bağlamında İncelenmesi Nitel Yöntem Görüşme İçerik ve betimsel analiz
2017 Şıvgın, N. ve Deniz, Ü. Cinsiyet Rolleri Eğitim Etkinliklerinin Anasınıfına Devam Eden 60-72 Aylık Çocukların Toplumsal Cinsiyet Kalıpyargılarına Etkisi Nicel Yöntem Deneysel desen
      İlköğretim 2014 Kılıç, A. Z.,  Beyazova, A., Akbaş, H. M.,  Zara, A. ve  Serhatlı, İ. Okul Çağı Çocuklarının Toplumsal Cinsiyet Algıları: Gündelik Yaşam Örnekleriyle Cinsiyetçiliğin Benimsenme Durumuna ve Esneyebilme Olasılığına Dair Bir Araştırma Nitel Yöntem Odak Grup görüşmesi
2017 Çetin Gündüz, H. ve Tarhan, S. İlkokul Öğrencilerinin Meslek Seçimlerine Yönelik Tutumlarında Toplumsal Cinsiyetin Etkisi Nicel Yöntem Deneysel Desen
        Ortaöğretim 1991 Aydın, B. ve Kavuncu, A. N. Farklı Sosyo-ekonomik düzeylerdeki Lise Öğrencilerinde Cinsiyet Rollerinin Araştırılması Nicel Yöntem Tarama çalışması
2015 Seçgin, F. ve Kurnaz, Ş. Sosyal Bilgiler Dersinde Toplumsal Cinsiyet Etkinliklerinin Öğrencilerin Algı Ve Tutumlarına Etkisi Nicel Araştırma Deneysel Desen
2017 Acar Erdol, T. ve Gözütok, F. D. Ortaöğretim Öğrencileri İçin Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Öğretim Programı İhtiyaç Analizi: (Bir Anadolu Lisesi Örneği) Nitel Yöntem Durum Çalışması Odak grup görüşmeleri/katılımcı gözlem/doküman incelemesi
2018 Büyükalan Filiz, S., Kanlı, Y., Üstündağ, İ. ve Demircan, B. Anadolu İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Algısı: Ankara Hüseyin Gazi Anadolu İmam Hatip Lisesi Örneği Nitel Yöntem Odak Grup Görüşmeleri
            Üniversite 1991 Baykal, S. Üniversite Öğrencilerinin Cinsiyet Rolleri ile İlgili Kalıp Yargılarının Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi Nicel Yöntem Tarama çalışması
2005 Türküm, A. S. Who Seeks Help? Examining the Differences in Attitude of Turkish University Students toward Seeking Psychological Help by Gender, Gender Roles, and Help-Seeking Experiences Nicel Yöntem Tarama çalışması
2007 Öngen, D. E. The Relationships Between Sensation Seeking and Gender Role Orientations Among Turkish University Students Nicel Yöntem Tarama çalışması
2007 Vefikuluçay, D., Zeyneloğlu, S., Eroğlu ve K. Taşkın, L. Kafkas Üniversitesi Son Sınıf Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Bakış Açıları Nicel Yöntem Tarama çalışması
2008 Pınar, G., Taşkın, L. Ve Eroğlu, K. Başkent Üniversitesi Öğrenci Yurdunda Kalan Gençlerin Toplumsal Cinsiyet Rol Kalıplarına İlişkin Tutumları Nicel Yöntem Tarama çalışması
2009 Vefikuluçay Yılmaz, D., Zeyneloğlu, S., Kocaöz, S., Kısa, S., Taşkın, L. ve Eroğlu, K. Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin görüşleri Nicel Yöntem Tarama çalışması
2011 Sarı, Ö. Toplumsal Cinsiyet ve Mesleki Rol İlişkisi: Hemşirelik Bölümünde Okuyan Erkek Öğrenciler Örneği Nicel Yöntem Tarama çalışması
2012 Demirtaş-Madran, H. A. Cinsiyet, Cinsiyet Rolü Yönelimi ve Düşünme İhtiyacı Nicel Yöntem Tarama çalışması
2012 Gönel, F., Kaplan, Z., Üçer, E. ve Orhan, G. Üniversite Eğitiminde Cinsiyet Ayrımcılığının Kökenleri (Ytü Örneği) Nicel Yöntem Tarama çalışması
2013 Sis Çelik, A., Pasinlioğlu, T., Tan, G. ve Koyuncu, H. Üniversite Öğrencilerinin Cinsiyet Eşitliği Tutumlarının Belirlenmesi Nicel Yöntem Tarama çalışması
2013 Önder, Ö. R., Yalçın, A. S. ve Göktaş, B. Sağlık Kurumları Yöneticiliği Bölümü Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumları Nicel Yöntem Tarama çalışması
2013 Öngen, B. ve Aytaç, S. Üniversite Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumları Ve Yaşam Değerleri İlişkisi Nicel Yöntem Tarama çalışması
2013 Cangöz, İ. İletişim Fakültesi Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Farkındalığı ve Cinsiyetçi Şiddetle İlgili Görüşleri Nicel ve nitel Yöntem Anket tekniği
2014 Alptekin, D. Çelişik Duygularda Toplumsal Cinsiyet Ayrımcılığı Sorgusu: Üniversite Gençliğinin Cinsiyet Algısına Dair Bir Araştırma Nicel Yöntem Tarama çalışması
2014 Aylaz, R., Güneş, G., Uzun, Ö. ve Ünal, S. Üniversite Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rolüne Yönelik Görüşleri Nicel Yöntem Tarama çalışması
2015 Kahraman, A. B., Tunçdemir, N. O. ve Özcan, A. Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Hemşirelik Bölümünde Öğrenim Gören Erkek Öğrencilerin Mesleğe Yönelik Algıları Nitel Yöntem Görüşme
2015 Öztürk, A., Kara, A. Ve Körük, S. Üniversite Öğrencilerinin Kişilik Özellikleri, Cinsiyet Rolleri ve Yüz Kızarma Eğilimlerinin Sosyal Görünüm Kaygılarını Yordama Gücü ve Aralarındaki İlişki Nicel Yöntem İlişkisel tarama modeli
2016 Varol, Z. S.,  Çiçeklioğlu, M. ve Taner, Ş. Bir tıp fakültesi birinci sınıf öğrencilerinde toplumsal cinsiyet algı düzeyi ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi Nicel Yöntem Tarama çalışması
2016 Aydın, M.,  Özen Bekar, E., Yılmaz Gören, Ş. ve  Sungur, M. A. Hemşirelik Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumları Nicel Yöntem Tarama çalışması
2016 Çelikkaleli, Ö. ve Avcı, R. Üniversite Öğrencilerinin Cinsiyet ve Toplumsal Cinsiyet Rollerine Göre Bağlanma Biçimlerinin İncelenmesi Nicel Yöntem İlişkisel tarama modeli
2017 Direk, N. ve Irmak, B. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğrencilerinde Toplumsal Cinsiyet Rollerine Yönelik Tutumlar Nicel Yöntem Tarama çalışması
2017 Esen, E. Soylu, Y., Siyez, D. M., ve Demirgürz, G. Üniversite Öğrencilerinde Toplumsal Cinsiyet Algısının Toplumsal Cinsiyet Rolü ve Cinsiyet Değişkenlerine Göre İncelenmesi Nicel Yöntem Tarama çalışması
2017 Elgün, A. ve Yeniçeri Alemdar, M. Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarına yönelik bir araştırma: Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi örneği Nicel Yöntem Tarama çalışması
2017 Karasu, F., Göllüce, A., Güvenç, E. ve Çelik, S. Üniversite Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumları Nicel Yöntem Tarama çalışması
2018 Çetin, D. ve Bilir Güler, S. Üniversite Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rolleri Çerçevesinde Liderlik Kavramını Algılama Biçimleri Nitel Yöntem Görüşme

Tablo 6 incelendiğinde örneklem grubunda öğrencilerin yer aldığı 35 çalışmadan, okul öncesi çocuklarının yer aldığı araştırma sayısı 3’tür. Bu çalışmalardan ikisi (Yağan Güder ve Alabay, 2016; Yağan Güder ve Güler Yıldız, 2016) nitel yöntemle çocukların toplumsal cinsiyet algılarında ailenin etkisini ve çocukların oyuncak seçimlerinde toplumsal cinsiyetin etkisini incelerken diğer araştırma (Şıvgın ve Deniz, 2017) cinsiyet rolleri eğitim etkinliklerinin okul öncesi dönem çocuklarının cinsiyet rolleri ile ilgili kalıp yargılarına etkisini incelemiştir. Araştırmalardan çıkan sonuçlara göre çocukların toplumsal cinsiyet algılarında aile önemli bir faktör olup, çocukların davranış kalıpları aile içindeki rollerden etkilenmektedir. Çocuklar geleneksel rollere ve toplumsal cinsiyet algılarına uygun olarak oyuncakları seçme eğilimindedirler. Cinsiyet rollerine yönelik farkındalık sağlayan eğitim etkinliklerinin çocukların cinsiyet rolleri ile kalıp yargılarını esnettiği ortaya çıkmıştır.

Tablo 6’ya göre toplumsal cinsiyet konusunda ilköğretim öğrencileri ile yapılan iki çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmaların sonuçlarına göre çocukların meslek seçimlerine yönelik tutumlarında toplumsal cinsiyetin etkili olduğu; toplumsal cinsiyetle ilgili etkinliklerin çocukların mesleki tutumlarını olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir. İlköğretim çağındaki çocuklar için toplumsal cinsiyet algısının oturduğu ancak bazı durumlar sayesinde kalıp yargılarının kırılabildiği, ergenlikte ise bu algının daha katı bir şekilde devam ettiğine dair sonuçlar paylaşılmıştır.

Tablo 6 incelendiğinde ortaöğretimde okuyan öğrencilerle yapılmış 4 çalışma bulunmaktadır. Son dönemde yapılan araştırmalarda daha çok nitel yöntem kullanılmış olup; bunlardan Büyükalan Filiz, S., Kanlı, Üstündağ, ve Demircan’ın (2018) çalışmasında İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algıları ne tamamen geleneksel ne de tamamen modern olarak bulunmuştur. Öğrencilerin değişme açık bir profil sergilemekte oldukları belirtilmiştir. Acar Erdol ve Gözütok (2017) ise araştırmalarında öğrencilerin, geleneksel cinsiyet rollerine ve kalıpyargılara sahip olduklarını; öğrencilerden bir kısmı kadının ikinci konuma itilmesini bir sorun olarak değerlendirmediklerini; öğretmenlerin cinsiyet ayrımcılığı yaptığını ve okulda kadına yönelik şiddetin var olduğu halde buna tepkisiz kalındığına dair sonuçlar ortaya koymuşlardır.

Toplumsal cinsiyet konusunda öğrencilerle yapılmış çalışmalar arasında en büyük oranı (25 çalışma) örneklem grubunda üniversite öğrencileri bulunan çalışmalar oluşturmaktadır. Bu çalışmaların büyük çoğunluğunu nicel yöntemin kullanıldığı araştırmalardır. Üç çalışmada nitel yöntem kullanılmış olup; bir çalışmada ise karma yöntem tercih edilmiştir. Daha çok sağlık bilimleri alanındaki öğrencilerin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin algılarına ve tutumlarına odaklanan bu çalışmalarda, öğrencilerin cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarında ve toplumsal cinsiyet eşitliğine dair algılarında geleneksel modelin ötesine geçemedikleri, bununla ilgili olarak üniversitelerde lisans programlarına farkındalık yaratması açısından dersler koyulması başlıca önerilerin arasında gelmektedir.

Örneklem Grubu Öğretmen Adayları ve Öğretmenler Olan Çalışmalar

İlgili alanyazın taramasında toplumsal cinsiyet konusunda öğretmen adayları ve öğretmenlerle çalışılan 11 araştırma tespit edilmiştir. Bu araştırmalardan 8 çalışma öğretmen adayları ile; 3 çalışma ise öğretmenlerle yapılmıştır.

Tablo 7. Örneklem grubunda “öğretmen adayları ve öğretmenler” bulunan çalışmalar

Çalışma Grubu Yıllar Araştırmacı Araştırmanın Adı Yöntem
                  Öğretmen Adayları 2011 Aslan, G. Gender Perceptions of Preservice Teachers Nicel Yöntem Tarama Çalışması
2011 Seçgin, F. ve Tural, A. Sınıf Öğretmenliği Bölümü Öğretmen Adaylarının Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumları Nicel Yöntem Tarama Çalışması
2013 Esen, Y. Gender Discrimination in Educational Processes: An Analysis on the Experiences of Studentship Nitel Yöntem Görüşme Betimsel nitelikte içerik analizi
2013 Esen, Y. Hizmet Öncesi Öğretmen Eğitiminde Toplumsal Cinsiyet Duyarlılığını Geliştirme Amaçlı Bir Çalışma Nitel Yöntem Betimsel analiz
2013 Kodan Çetinkaya, S. Üniversite Öğrencilerinin Şiddet Eğilimlerinin ve Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumlarının İncelenmesi Nicel Yöntem Tarama Çalışması
2015 Aslan, G. Öğretmen Adaylarının Toplumsal Cinsiyet Algılarına İlişkin Metaforik Bir Çözümleme Nitel Yöntem Metaforik Çözümleme
2017 Demircioğlu, E. Tarih Öğretmen Adayları Gözüyle Lise Tarih Derslerinde Toplumsal Cinsiyet Temsili: Ktü Fatih Eğitim Fakültesi Örneği Nitel Yöntem Tarama çalışması Açık Uçlu anket
2018 Koyuncu Şahin, M., Çoban, A. ve Korkmaz, A. Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Ve Türk Eğitim Sistemindeki Yeri: Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Gözünden Nitel Yöntem Görüşme
Öğretmenler 2010 Tezer Asan, H. Ders Kitaplarında Cinsiyetçilik ve Öğretmenlerin Cinsiyetçilik Algılarının Saptanması Nitel Yöntem Tarama çalışması Betimsel nitelikte içerik analizi
2017 Filiz, S. ve Gözelyurt, K. Meslek Lisesi Öğretmenlerinin Meslek Alanları Açısından Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Dair Görüşleri Nitel Yöntem Durum Çalışması Betimsel ve İçerik Analizi
2017 Temiz, Z. ve Cin, F. M. Okul Öncesi Eğitimde Cinsiyet Eşitliği Üzerine Betimsel Bir Çalışma Nicel ve nitel Yöntem Ölçek Uyarlama/ tarama çalışması

Tablo 7’ye göre öğretmen adayları ve öğretmenler ile yapılan çalışmaların büyük çoğunluğunda nitel yöntem kullanılmıştır. Bu araştırmaların son yıllarda yapılmış çalışmalar olması dikkat çekicidir. Araştırmacılar toplumsal cinsiyet kavramını incelerken son yıllarda nicel yöntemden nitele doğru kayma göstermişlerdir. Öğretmen adayları ile yapılmış çalışmaların hepsinde öğretmen adaylarının cinsiyetçi bakış açısına ve eşitlikçi olmayan tutumlarına vurgu yapılmıştır. Öğretmen adaylarının cinsiyet rolleri ile ilgili yargı kalıplarına sahip oldukları ve bunun sonucu olarak toplumsal cinsiyet eşitliğine dair olan algılarının yetersiz olduğu vurgulanmıştır. Bununla ilgili olarak özellikle lisans eğitim programlarına toplumsal cinsiyetle ilgili derslerin eklenerek zorunlu hale getirilmesi gibi öneriler getirilmiştir.

Öğretmenlerle yapılan çalışmalarda ise (Tezer Asan, 2010) öğretmenlerin özellikle toplumsal yapıda, okul ortamında, sınıf içi değer ve uygulamaları ile ders kitaplarında cinsiyetçilik algısına sahip oldukları belirtilmiştir. Diğer bir çalışmada (Filiz ve Gözelyurt, 2017) ise öğretmenlerin, meslek alanlarını kızlara göre meslekler ve erkeklere göre meslekler şeklinde ayırdıkları vurgulanmıştır. Meslek seçiminde cinsiyet ayrımcılığının önüne geçilebilmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik farkındalık yaratması açısından öğretmenlere hizmet içi eğitim ve seminerlerin verilmesine dair öneriler sunulmuştur. Tezer ve Cin (2017) araştırmalarında Cinsiyet Eşitliği Ölçeği’ni Türkçe’ye uyarlamışlar ve bu ölçeği okul öncesi öğretmenlere uygulamışlardır. Çalışmadan çıkan sonuçlara göre, hem kadın hem erkek öğretmenler toplumsal cinsiyet eşitliğine dair farkındalık geliştirmiş olup; kendi sınıflarında cinsiyetçi kalıpları, yargıları ve önyargıları yıkmak için çalışmaktadırlar.

Sonuç ve Öneriler

Türk eğitim sisteminde toplumsal cinsiyet konusundaki farkındalık hâlâ yeterli seviyeye ulaşmış durumda değildir. Eğitim alanında bu konudaki yapılan çalışmalar özellikle ders kitaplarında, öğrencilerde ve öğretmenlerde toplumsal cinsiyet konusunda hâlâ geleneksel bir tutumunun olduğunu göstermektedir. Son yıllarda yapılmış ETCEP (2016) ve “Haydı Kızlar Okula” gibi projelerin varlığı, bu konuda atılmış birer olumlu adım olarak örneklendirilebilir. Ancak eğitim, okulda başlamamaktadır. Ailenin bu konudaki tutumu, çocuklardaki ilk algı ve tutumların oluşmasında önem taşımakta olup; hem aileler hem de okullarla yapılacak çalışmalar konuyla ilgili daha geniş kapsamlı çözüm olanakları sunulmasını sağlayabilir. Toplumun genelinin toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik algılarının değiştirilmesi için araştırmaların aileler ve okullara aynı anda odaklanması fayda gösterecektir. Okullarda okul öncesi dönem çocukları ile onların aileleri ve öğretmenlerinden başlamak suretiyle geliştirilecek farkındalık çalışmaları, ilköğretim, ortaöğretim ve üniversite düzeyinde yapılacak çalışmaların daha olumlu sonuçlar vermesini sağlayacaktır.

Lise dönemindeki çocuklarda özellikle meslek seçiminde görülen cinsiyetçi tutumların azalması, okul öncesi dönemde çocuklarda bu konuda eşitlikçi tutumlar oluşturmakla mümkün olabilir. Okul öncesi çocukları için anne ve baba en önemli rol modelleri olup; anne ve babanın evin içinde cinsiyet eşitliğini gözeten tutum sergilemeleri, ev içi paylaşımlarda adil olmaları ve birbirlerine göstermiş oldukları eşitlikçi davranışlar çocuklar üzerinde etkili olacaktır. Bu nedenle ailelere ve öğretmenlere verilecek eğitimlerin bu konudaki rolü büyüktür.

Ataerkil bir toplum yapısına sahip olan Türkiye’de kadın ve erkekler kendilerine yüklenen rollerin altında ezilmektedirler. Sadece kadınlar değil aynı zamanda erkekler de üstlerine yüklenen bu rollerden payını almaktadırlar. Ev geçindirme, ailesine sahip çıkma ve koruma gibi sorumlulukların tek başlarına erkeklerin üzerine yüklenmesi aslında erkeklerin de bir süre sonra psikolojilerini olumsuz anlamda etkileyen faktörlerdir. Erkeklerin bu sorumlulukları tek başlarına göğüslemeden kadınlar ile paylaşmaları ve ev içindeki paylaşımlarda adil bir tutum sergilemeleri Türk aile yapısında atılabilecek ilk adımlar olarak nitelendirilebilir. Temizlik ve yemek yapmak, bulaşık ve çamaşır yıkamak, ütü yapmak gibi evle ilgili görevler ne sadece kadınlara ne de sadece erkeklere atfedilmelidir. Bu görevler eşit bir şekilde kadın ve erkekler tarafından yapılmalıdır. Toplumun en küçük birimi olan ailede oluşacak bu kıvılcımların toplumun geneline yayılması kaçınılmazdır. Bu nedenle sadece kadınlar değil; erkekler de erkek hegemonyasının yaşandığı ataerkil toplum yapısının getirileri üzerinde bilinçlendirilmeli; her iki cinsiyetin birbirlerine üstün olmadıklarını anlatan çeşitli kampanya ve projeler ile toplumda farkındalık oluşturulmalıdır.

Toplumsal cinsiyet eşitliğinin olmadığı toplumlarda kadınlar şiddete maruz kalmaya devam etmekle birlikte, toplumun her alanında cinsiyetçi ayrılıklar baş göstermektedir. Eğitim alanı bunların en başında gelmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitliğini savunmak ve gerçek anlamda topluma yayılmasını sağlamak insan haklarına uygun hareket etmenin de ilk kurallarından biri olarak görülmektedir. Eğitim kurumları ve çalışanları bu konuda üzerlerine düşen görevleri yaparsa, ilk önce aileler sonra da toplum gerekli bilince ulaşacaktır. Okullarda yürütülecek projeler, çeşitli farkındalık çalışmaları, hizmet öncesi ve hizmet içi eğitimlerin artırılması, toplumsal duyarlılık kampanyaları gibi çalışmaların varlığı toplumsal cinsiyet eşitliğine dair kazanılan ufak ama etkisi büyük olacak başarılardır.

Kaynakça

Acar Erdol, T. ve Gözütok, F. D. (2017). Ortaöğretim öğrencileri için toplumsal cinsiyet eşitliği öğretim programı ihtiyaç analizi:(bir Anadolu lisesi örneği). Eğitim ve Bilim42(190).

Adana, F.,Arslantaş, H., Ergin, F., Biçer, N., Kıranşal, N., ve Şahin, S. (2011). Views of male university students about social gender roles; an example from east of Turkey. Journal of Family Violence, 26(7), 519-526.

Alptekin, D. (2014). Çelişik Duygularda Toplumsal Cinsiyet Ayrımcılığısorgusu: Üniversite Gençliğinin Cinsiyet Algısına Dair Bir Araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (32), 203-211.

Arıcı, F. (2011). Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin algılar ve psikolojik iyi oluş. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Aslan, G. (2011). Gender perceptions of preservice teachers. International Journal of Social Sciences and Humanity Studies3(2), 241-254.

Aslan, G. (2015). Öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet algılarına ilişkin metaforik bir çözümleme. Eğitim ve Bilim40(181).

Aydın, B. (2016). Farklı Sosyo-Ekonomik Düzeylerdeki Lise Öğrencilerinde Cinsiyet Rollerinin Araştırılması. Türk Psikolojik Danışma Ve Rehberlik Dergisi1(2).

Aydın, M., Bekar, E. Ö., Gören, Ş. Y., ve Sungur, M. A. (2016). Hemşirelik Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumları. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi16(1), 223-242.

Aylaz, R., Güneş, G., Uzun, Ö. ve Ünal, S. (2014). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rolüne yönelik görüşleri. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi23(5), 183-189.

Balcı, E. ve Sel, B. İlkokul Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Çocuk Edebiyatı Ürünlerinde Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğini Besleyen Düşünme Biçimleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, (3), 723-740.

Baykal, S. (2016). Üniversite Öğrencilerinin Cinsiyet Rolleri İle İlgili Kalıp Yargılarının Baz! Değişkenler Açısından İncelenmesi. Türk Psikolojik Danışma Ve Rehberlik Dergisi1(2).

Bayramoğlu, L. (2015). Okul öncesi dönem çocuklarının cinsiyet rollerine ilişkin algılarının incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Doğu Akdeniz Üniversitesi, Kıbrıs.

Büyükalan Filiz, S., Kanlı, Y., Üstündağ, İ., ve Demircan, B. (2018). Anadolu İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Algısı: Ankara Hüseyin Gazi Anadolu İmam Hatip Lisesi Örneği. Electronic Turkish Studies13(19).

Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Erkan Akgün, Ö., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.

Cangöz, İ. (2013). İletişim Fakültesi Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Farkındalığı ve Cinsiyetçi Şiddetle İlgili Görüşleri. Ileti-s-im, (19). 41-64.

Can, N. (2010). Okul yöneticilerinin yönetimde cinsiyet faktörüne ilişkin görüşleri. Eğitim ve Bilim33(147), 35-41.

Çepni, S. (2018). Araştırma ve Proje Çalışmalarına Giriş, 8. Baskı. Trabzon

Çetin, D. ve Bilir Güler, S. (2018). Üniversite Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rolleri Çerçevesinde Liderlik Kavramını Algılama Biçimleri. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi4(2), 47-54.

Çetin Gündüz, H ve Tarhan, S. (2017). İlkokul Öğrencilerinin Meslek Seçimlerine Yönelik Tutumlarında Toplumsal Cinsiyetin Etkisi. İlköğretim Online16(3).

Demircioğlu, E. (2017). Tarih Öğretmen Adayları Gözüyle Lise Tarih Derslerinde Toplumsal Cinsiyet Temsili: Ktü Fatih Eğitim Fakültesi Örneği. IJOESS, 8(30), 1513-1527.

Dinç, A., ve Çalışkan, C. (2016). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin bakış açıları. Journal of Human Sciences, 13(3), 3671-3683.

Direk, N. ve Irmak, B. (2017). Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinde toplumsal cinsiyet rollerine yönelik tutumlar. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi31(3), 121-128.

Dökmen, Z. (2014). Toplumsal cinsiyet, sosyal psikolojik açıklamalar. İstanbul: Remzi Kitapevi.

Eğitimde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Geliştirilmesi Projesi– ETCEP (2016). Okulların toplumsal cinsiyete duyarlılık açısından değerlendirilmesi. başlangıç durum değerlendirmesi ve ihtiyaç analiziraporu.http://etcep.meb.gov.tr/application/assets /admin/uploads/userfiles/files/arastirma_raporu. pdf adresinden 26.02.2019 tarihinde edinilmiştir.

Elgün, A., ve Alemdar, M. Y. (2017). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarına yönelik bir araştırma: Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi örneği. International Journal of Social Sciences And Education Research3(3), 1054-1067.

Erden, F. T. (2009). A course on gender equity in education: Does it affect gender role attitudes of preservice teachers? Teaching and Teacher Education. 25, 409-414.

Esen, E.,Siyez, D., Soylu, Y. ve Demirgürz, G. (2017). Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet algısının toplumsal cinsiyet rolü ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. E-International Journal of EducationalResearch, 8(1).

Esen, Y. (2013a). Eğitim süreçlerinde cinsiyet ayrımcılığı: öğrencilik deneyimleri üzerinde yapılmış bir çözümleme. International Online Journal of Educational Sciences, 5(3). 757-782.

Esen, Y. (2013b). Hizmet öncesi öğretmen eğitiminde toplumsal cinsiyet duyarlılığını geliştirme amaçlı bir çalışma. Eğitim ve Bilim, 38(169). 280- 295.

Filiz, S. ve Gözelyurt, K. (2017). Meslek Lisesi Öğretmenlerinin Meslek Alanları Açısından Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Dair Görüşleri. Journal Of Turkish Educational Sciences15(2).

Gümüşoğlu, F. (2008). Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet. Toplum ve Demokrasi, 2 (4), s. 39-50.

Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü (2018). Türkiye’de kadın aile ve sosyal politikalar bakanlığı.http://kadininstatusu.gov.tr/ uygulamalar/turkiyede-kadin adresinden 26.02.2019 tarihinde edinilmiştir.

Kahraman, A. B., Tunçdemir, N. O., ve Özcan, A. (2015). Toplumsal cinsiyet bağlaminda hemşirelik bölümünde öğrenim gören erkek öğrencilerin mesleğe yönelik algilari. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi18(2), 108-144.

Kalaycı, N. ve Hayırsever, F. (2014). Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Bağlamında Vatandaşlık Ve Demokrasi Eğitimi Ders Kitabına Yönelik Bir İnceleme Ve Bu Konuya İlişkin Öğrenci Algılarının Belirlenmesi. Kuram Ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi14(3), 1065-1072.

Karasu, F., Göllüce, A., Güvenç, E. ve Çelik, S. (2017). Üniversite Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumları, Sdü Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi , Cilt 8 Sayı 1, 21-27.

Kılıç, A. Z., Beyazova, A., Akbaş, H. M., Zara, A., ve Serhatlı, İ. (2014). Okul çağı çocuklarının toplumsal cinsiyet algıları: Gündelik yaşam örnekleriyle cinsiyetçiliğin benimsenme durumuna ve esneyebilme olasılığına dair bir araştırma. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi17(2), 121-151.

Kılıç  Kırbaşoğlu, L. ve  Bircan, E. Y. Ü. P. (2011). İlköğretim Türkçe Ders Kitaplarında Ortaya Çıkan Toplumsal Cinsiyet Rolleri Üzerine Bir İnceleme. Odü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (Odüsobiad)2(3), 129-148.

Kodan Çetinkaya, S. (2013). Üniversite Öğrencilerinin Şiddet Eğilimlerinin Ve Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumlarının İncelenmesi. Nesne Psikoloji Dergisi1(2), 21-43.

Koyuncu Şahin, M., Çoban, A. ve Korkmaz, A. (2016). Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Türk Eğitim Sistemindeki Yeri: Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Gözünden. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD)3(2), 735-752.

Öngen, B., ve Aytaç, S. (2013). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ve yaşam değerleri ilişkisi. Sosyoloji Konferansları, (48), 1-18.

Öngen, D. E. (2007). The Relationships Between Sensation Seeking And Gender Role Orientations Among Turkish University Students. Sex Roles57(1-2), 111-118.

Özcan, A. (2012). Toplumsal cinsiyet eğitiminin üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rol tutumlarına etkisi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kayseri.

Özpulat, F. (2016). Üniversite öğrencilerinin öz yeterlilik düzeyi ile toplumsal cinsiyet algısı ilişkisi: Beyşehir örneği. International Journal of Human Sciences, 13(1), 1222-1232.

Öztan, E., ve Doğan, S. N. (2015). Akademinin Cinsiyeti: Yıldız Teknik Üniversitesi Örneği Üzerinden Üniversite ve Toplumsal Cinsiyet. Calisma ve Toplum46(3). 191-222.

Öztürk, A., Kara, A. ve Körük, S. (2015). Üniversite Öğrencilerinin Kişilik Özellikleri, Cinsiyet Rolleri Ve Yüz Kızarma Eğilimlerinin Sosyal Görünüm Kaygılarını Yordama Gücü Ve Aralarındaki İlişki. Electronic Turkish Studies10 (10).

Seçgin, F. ve Kurnaz, Ş. (2015). Sosyal bilgiler dersinde toplumsal cinsiyet etkinliklerinin öğrencilerin algı ve tutumlarına etkisi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi2015(5), 24-38.

Seçgin, F. ve Tural, A. (2011). Sınıf öğretmenliği bölümü öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları. Education Science, 6(4), 2446-2458.

Sis Çelik, A., Pasinlioğlu, T., Tan, G., ve Koyuncu, H. (2013). Üniversite öğrencilerinin cinsiyet eşitliği tutumlarının belirlenmesi. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 21(3), 181-186.

Şıvgın, N. ve Deniz, Ü. (2017). Cinsiyet Rolleri Eğitim Etkinliklerinin Anasınıfına Devam Eden 60-72 Aylık Çocukların Toplumsal Cinsiyet Kalıpyargılarına Etkisi. Journal Of International Social Research10(50).

Tan, M. G. (2006). Kadın öğretmenlerin anlatılarıyla eğitimde cinsiyetçilik. Kadın Çalışmaları Dergisi, C. 1, s.3, Ankara.

Temiz, Z. ve Cin, F. M. (2017). Okul Öncesi Eğitimde Cinsiyet Eşitliği Üzerine Betimsel Bir Çalışma. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi14(1), 940-965.

Tezer Asan, H. (2010). Ders Kitaplarında Cinsiyetçilik ve Öğretmenlerin Cinsiyetçilik Algılarının Saptanması. Fe Dergi, 2, 65-74.

Tok, Y. (2001). Cinsiyet rolleri ile ilgili farklı kalıp yargılara sahip üniversite öğrencilerinin saldırganlık düzeyleri. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

Türküm, A. S. (2005). Who seeks help? Examining the differences in attitude of Turkish university students toward seeking psychological help by gender, gender roles, and help-seeking experiences. The Journal of Men’s Studies13(3), 389-401.

Ünlü Çetin, Ş. (2016). Okul Öncesi Eğitim Programı İle Bütünleştirilmiş Aile Destek Eğitim Rehberi’nde (OBADER) Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Vurgusunun Baba Katılımı Özelinde İncelenmesi. Current Research In Education2(2), 61-83.

Varol, Z. S., Çiçeklioğlu, M. ve Taner, Ş. (2016). Bir tıp fakültesi birinci sınıf öğrencilerinde toplumsal cinsiyet algı düzeyi ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi. Ege Tıp Dergisi55(3), 122-128.

Vefikuluçay, A. G. D., Zeyneloğlu, A. G. S., Eroğlu, K., ve Taşkın, L. (2007). Kafkas Üniversitesi son sınıf öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin bakış açıları. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 14(2), 026-038.

Yağan Güder, S., ve Alabay, E. (2016). 3-6 yaş arasındaki çocukların oyuncak tercihlerinin toplumsal cinsiyet bağlamında incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 7(2), 91- 111.

Yağan Güder, S., ve Güler Yıldız, T. (2016). Okul öncesi dönemdeki çocukların toplumsal cinsiyet algılarında ailenin rolü. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education) 31(2): 424-446.

Yaylı, D. ve Kitiş Çınar, E. (2014). Ortaokul Türkçe Ders Kitapları Görsellerinde Toplumsal Cinsiyet. Electronic Turkish Studies9(5). 2075-2096.

Yıldırım, İ. E., Ergut, Ö. ve Camkıran, C. (2017). Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Konusundaki Farkındalığın Belirlenmesine Yönelik Akademisyenler Üzerine Bir Araştırma. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi1(2), 37-46.

Yüksek Öğretim Kurumu (2018). Eğitim ve öğretim alanları sınıflamasına göre lisans düzeyinde öğrenci sayıları.https://istatistik.yok.gov.tr/ adresinden 26.02.2019 tarihinde edinilmiştir.

Zeyneloğlu, S. (2008). Ankara’da hemşirelik öğrenimi gören üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları. (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Editör

Editör

İlginizi Çekebilir

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir